Een staartdeling is een vaste manier om grote getallen onder elkaar te delen. Je herhaalt telkens dezelfde vier stappen, en dat maakt het makkelijker dan het lijkt. Hieronder zie je die stappen, met uitgewerkte voorbeelden voor delen met rest, met een nul in het antwoord, met een deler van twee cijfers en met komma.
Wat is een staartdeling?
Bij een deelsom hoort een vaste taal. In 952 : 7 = 136 is 952 het deeltal, 7 de deler en 136 de uitkomst (het quotiënt). Blijft er iets over, dan noem je dat de rest. Bij een staartdeling schrijf je de deler links, het deeltal in het midden en de uitkomst rechts, zoals hieronder.
Op veel basisscholen leren kinderen de staartdeling in groep 7 en oefenen ze daarna in groep 8. Scholen en lesmethodes werken niet allemaal op dezelfde manier, dus je kind kan de deling ook onder de naam cijferend delen of kolomsgewijs delen kennen.
De vier stappen van een staartdeling
- Deel: hoe vaak past de deler in het eerste stukje van het deeltal? Schrijf dat aantal rechts op.
- Vermenigvuldig: reken aantal × deler uit en schrijf het antwoord onder het stukje van het deeltal.
- Trek af: haal het antwoord van het stukje af.
- Haal het volgende cijfer naar beneden: zet het achter het getal dat overblijft.
Begin daarna weer bij stap 1, tot alle cijfers van het deeltal zijn gebruikt.
Voorbeeld 1: 952 : 7
7 / 952 \ 136
7
-
25
21
--
42
42
--
0- 7 past 1 keer in 9. Schrijf 1 rechts op. 1 × 7 = 7 en 9 − 7 = 2.
- Haal de 5 naar beneden: je hebt nu 25. 7 past 3 keer in 25, want 3 × 7 = 21. 25 − 21 = 4.
- Haal de 2 naar beneden: je hebt nu 42. 7 past 6 keer in 42, want 6 × 7 = 42. 42 − 42 = 0.
Er blijft niets over, dus 952 : 7 = 136.
Voorbeeld 2: een nul in het antwoord (1248 : 6)
6 / 1248 \ 208
12
--
04
0
-
48
48
--
06 past 2 keer in 12, dus je schrijft 2 op. Na aftrekken blijft 0 over. Haal de 4 naar beneden: 04. 6 past 0 keer in 4, dus je schrijft 0 op. Haal dan de 8 naar beneden: 48. 6 past 8 keer in 48. Het antwoord is 208. Vergeet die nul in het midden niet: 28 is fout.
Voorbeeld 3: met rest (487 : 6)
6 / 487 \ 81
48
--
07
6
-
16 past 8 keer in 48 en dat laat 0 over. Haal de 7 naar beneden: 07. 6 past 1 keer in 7 en dan blijft 1 over. Je schrijft: 487 : 6 = 81 rest 1. De rest is altijd kleiner dan de deler.
Voorbeeld 4: een deler van twee cijfers (875 : 25)
25 / 875 \ 35
75
--
125
125
---
0Je begint met 87, want 25 past niet in 8. 25 past 3 keer in 87, want 3 × 25 = 75. Rest: 87 − 75 = 12. Haal de 5 naar beneden: 125. 25 past 5 keer in 125. Het antwoord is 35.
Tip: schrijf eerst de tafel van de deler naast je som: 25, 50, 75, 100, 125. Dan hoef je niet steeds te raden hoe vaak de deler past.
Voorbeeld 5: staartdeling met komma (7 : 4)
4 / 7,00 \ 1,75
4
-
30
28
--
20
20
--
04 past 1 keer in 7, en dan blijft 3 over. Er zijn geen cijfers meer om naar beneden te halen, maar je mag na het deeltal een komma zetten en nullen toevoegen: 7 = 7,00. Zet ook in de uitkomst een komma. Haal een 0 naar beneden: 30. 4 past 7 keer in 30, want 7 × 4 = 28, rest 2. Haal weer een 0 naar beneden: 20. 4 past 5 keer in 20. Het antwoord is 1,75.
Staartdeling of hapmethode?
Bij kolomsgewijs delen, ook wel de hapmethode, trek je handige stukken van het deeltal af. Bij 952 : 7 kun je eerst 100 × 7 = 700 wegnemen (rest 252), dan 30 × 7 = 210 (rest 42) en dan 6 × 7 = 42. Samen 100 + 30 + 6 = 136, hetzelfde antwoord. De hapmethode laat beter zien wat er gebeurt, de staartdeling is korter. Gebruik de methode die jouw school leert. Twijfel je? Vraag de leerkracht welke methode op school wordt gebruikt.
Zo controleer je je antwoord
Vermenigvuldig het antwoord met de deler en tel de rest erbij op. Je moet weer het deeltal krijgen. Bij 487 : 6 = 81 rest 1 klopt dat: 81 × 6 = 486 en 486 + 1 = 487.
Veelgemaakte fouten
- De nul vergeten: als de deler niet in het getal past, schrijf je 0 in de uitkomst.
- Een rest die te groot is: is de rest groter dan of gelijk aan de deler, dan past de deler nog een keer.
- Cijfers scheef onder elkaar zetten: gebruik ruitjespapier of houd de kolommen recht.
- Een rekenfout bij het aftrekken: controleer elke stap met de tafel van de deler.
- Het cijfer naar beneden vergeten: elke keer dat je klaar bent met aftrekken, haal je het volgende cijfer naar beneden.
Oefensommen met antwoorden
- 645 : 5
- 738 : 9
- 2436 : 4
- 1005 : 5
- 583 : 7 (met rest)
- 1020 : 15
- 9 : 4 (met komma)
- 3 : 8 (met komma)
Antwoorden: 1) 129. 2) 82. 3) 609. 4) 201 (let op de nul). 5) 83 rest 2. 6) 68. 7) 2,25. 8) 0,375.
Hoe bijles rekenen hierbij kan helpen
Bij delen komen tafelkennis, aftrekken en netjes onder elkaar schrijven samen. Bij bijles rekenen aan huis oefent een vaste docent de staartdeling in het tempo van jouw kind, tot elke stap vanzelf gaat. Dat helpt ook bij de Cito- en doorstroomtoets.
Veelgestelde vragen
Hoe werkt een staartdeling?
Je herhaalt vier stappen: deel, vermenigvuldig, trek af en haal het volgende cijfer naar beneden. Je stopt als alle cijfers van het deeltal zijn gebruikt.
Wat doe ik als de deler niet in het getal past?
Schrijf een 0 in de uitkomst en haal het volgende cijfer naar beneden. Bij 1248 : 6 past 6 niet in 4, dus schrijf je 0 op en ga je verder met 48.
Wat is de rest bij een staartdeling?
De rest is wat overblijft als de deler er niet meer in past. Ze is altijd kleiner dan de deler. Je schrijft bijvoorbeeld 487 : 6 = 81 rest 1, of je gaat door met komma.
Hoe deel je met komma in een staartdeling?
Zet een komma achter het deeltal en in de uitkomst, en haal nullen naar beneden. Zo krijg je 7 : 4 = 1,75.
Hoe controleer ik een staartdeling?
Vermenigvuldig de uitkomst met de deler en tel de rest erbij op. Komt daar het deeltal uit, dan klopt de som.