Bij een scheikundige reactie verdwijnen of ontstaan er nooit atomen — ze worden alleen anders gerangschikt. Een reactievergelijking moet dat laten zien: links en rechts van de pijl moet van elk element precies hetzelfde aantal atomen staan. Een vergelijking "kloppend maken" betekent: de juiste coëfficiënten vinden zodat dat klopt.
De basisregel: behoud van atomen
Tel de atomen: links staan 2 H en 2 O, rechts maar 2 H en 1 O. Er "verdwijnt" een zuurstofatoom — dat kan niet. De vergelijking moet dus kloppend gemaakt worden met coëfficiënten (de getallen vóór een molecuulformule).
Wat je wel en niet mag veranderen
Niet toegestaan: een index in een formule veranderen, zoals van H₂O naar H₂O₂ — dat maakt er een andere stof van.
Stappenplan
- Tel voor elk element het aantal atomen aan de linker- en rechterkant.
- Begin met het element dat in de minste stoffen voorkomt, of met het meest complexe molecuul.
- Pas coëfficiënten toe om dat element kloppend te krijgen.
- Ga door met de volgende elementen, en controleer steeds opnieuw de elementen die je al had kloppend gemaakt.
- Controleer aan het eind alle elementen nog één keer.
Voorbeeld 1: waterstof en zuurstof
H₂ + O₂ → H₂O. Zet een 2 vóór H₂O: H₂ + O₂ → 2 H₂O. Nu staan er rechts 4 H en 2 O. Zet een 2 vóór H₂: 2 H₂ + O₂ → 2 H₂O. Controle: links 4 H en 2 O, rechts 4 H en 2 O. Klopt.
Voorbeeld 2: verbranding van methaan
CH₄ + O₂ → CO₂ + H₂O. Koolstof klopt al (1 = 1). Waterstof: links 4 H, rechts 2 H — zet een 2 vóór H₂O: CH₄ + O₂ → CO₂ + 2 H₂O. Nu telt zuurstof rechts: 2 (van CO₂) + 2 (van 2 H₂O) = 4 O. Zet een 2 vóór O₂: CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O. Controle: links 1 C, 4 H, 4 O; rechts 1 C, 4 H, 4 O. Klopt.
Voorbeeld 3: verbranding van magnesium
Mg + O₂ → MgO. Zuurstof: links 2 O, rechts maar 1 O. Zet een 2 vóór MgO: Mg + O₂ → 2 MgO. Nu klopt zuurstof (2 = 2), maar magnesium niet meer (1 links, 2 rechts). Zet een 2 vóór Mg: 2 Mg + O₂ → 2 MgO. Controle: links 2 Mg en 2 O; rechts 2 Mg en 2 O. Klopt.
Veelgemaakte fouten
- Een index in de formule aanpassen in plaats van een coëfficiënt ervoor te zetten.
- Na het kloppend maken van één element vergeten de eerder gecontroleerde elementen opnieuw te tellen.
- Coëfficiënten optellen in plaats van vermenigvuldigen bij het tellen van atomen (2 H₂O betekent 4 H en 2 O, niet 2 H en 1 O plus 2).
Hoe bijles scheikunde hierbij kan helpen
Een reactievergelijking kloppend maken wordt makkelijker met een vast stappenplan en veel oefening op verschillende reacties. Bij bijles scheikunde aan huis oefenen we dat samen, met het periodiek systeem erbij, tot het tellen van atomen een automatisme wordt.