Bij economie leer je dat markten er verschillend uitzien. Het aantal aanbieders en het soort product bepalen de marktvorm. Hieronder staan de vier marktvormen, met de nadruk op het monopolie.
De vier marktvormen
- Volkomen concurrentie: heel veel aanbieders, allemaal hetzelfde product. Geen aanbieder kan de prijs bepalen.
- Monopolistische concurrentie: veel aanbieders met producten die verschillen, zoals kappers of restaurants.
- Oligopolie: een paar grote aanbieders die van elkaar afhankelijk zijn.
- Monopolie: één aanbieder.
Wat is een monopolie?
Bij een monopolie is er maar één aanbieder van een product zonder goede vervanger. Die aanbieder heeft veel macht over de prijs, omdat kopers geen alternatief hebben. Een voorbeeld is een drinkwaterbedrijf, dat in zijn regio de enige leverancier is.
Hoe ontstaat een monopolie?
- Er zijn hoge kosten om als concurrent te starten.
- De overheid geeft één bedrijf het alleenrecht, bijvoorbeeld een concessie.
- Een bedrijf heeft een patent of een unieke grondstof.
Gevolgen van een monopolie
- De prijs is vaak hoger dan bij concurrentie.
- Er is minder keuze voor de consument.
- Het bedrijf voelt minder prikkel om te verbeteren.
Daarom houdt in Nederland de Autoriteit Consument en Markt (ACM) toezicht op de concurrentie.
Een voorbeeld met een vergelijking
Op een markt met volkomen concurrentie moet een bedrijf de marktprijs accepteren. Bij een monopolie bepaalt het bedrijf zelf de prijs, en kiest het meestal een hogere prijs en een kleinere hoeveelheid. Dat is de reden dat monopolies vaak worden gereguleerd.
Veelgemaakte fouten
- Een oligopolie en een monopolie door elkaar halen. Bij een oligopolie zijn er meerdere aanbieders.
- Denken dat een groot bedrijf altijd een monopolie heeft.
- Het verschil tussen monopolistische concurrentie en volkomen concurrentie niet kennen: bij monopolistische concurrentie verschillen de producten.
Oefenvragen met antwoorden
- Welke marktvorm heeft één aanbieder?
- Wat is een kenmerk van volkomen concurrentie?
- Wat doet de ACM?
Antwoorden: 1) het monopolie. 2) heel veel aanbieders met hetzelfde product, en niemand kan de prijs bepalen. 3) toezicht houden op de concurrentie en consumenten beschermen.
Hoe bijles economie hierbij kan helpen
Marktvormen leer je door veel voorbeelden te herkennen. Bij bijles economie aan huis oefent een vaste docent met opgaven op het niveau van jouw kind, tot jouw kind de marktvormen ook op een toets kan onderscheiden.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een monopolie en een oligopolie?
Bij een monopolie is er één aanbieder. Bij een oligopolie zijn er een paar grote aanbieders die op elkaar reageren.
Is een monopolie altijd slecht?
Niet altijd. Soms is één aanbieder efficiënter, zoals bij een waterleidingnet. Dan is toezicht belangrijk.
Wat is een kartel?
Een kartel is een afspraak tussen aanbieders om de concurrentie te beperken, bijvoorbeeld door prijzen af te spreken. Dat is verboden.