Inflatie betekent dat de prijzen in het algemeen stijgen. Daardoor kun je met dezelfde euro minder kopen. Bij economie komt het onderwerp vaak terug, en ook in het nieuws hoor je het regelmatig. Hieronder lees je wat inflatie is, hoe je het berekent en wat het betekent voor jouw portemonnee.
Wat is inflatie?
Inflatie is de stijging van het algemene prijsniveau over een periode, meestal een jaar. Het gaat dus niet om één product dat duurder wordt, maar om de prijzen van veel producten samen. Als de inflatie 3% is, kosten dezelfde boodschappen na een jaar gemiddeld 3% meer.
Hoe wordt inflatie gemeten?
Statistiekbureaus kijken naar de prijzen van een vast winkelmandje met producten en diensten die huishoudens kopen, zoals eten, huur, energie en vervoer. Dat mandje heet de consumentenprijsindex (cpi). Stijgt de prijs van het mandje, dan is er inflatie. In Nederland doet het CBS dit. Producten die belangrijker zijn in het budget, zoals wonen, tellen zwaarder mee dan andere.
Inflatie berekenen
Voorbeeld: de prijsindex was vorig jaar 120 en is nu 123,6. Dan is de inflatie (123,6 − 120) : 120 × 100% = 3%.
Een tweede voorbeeld: een winkelmandje kostte vorig jaar 80 euro en kost nu 84 euro. De stijging is 4 euro, dus 4 : 80 × 100% = 5%.
Oorzaken van inflatie
- Vraaginflatie: mensen en bedrijven willen meer kopen dan er wordt aangeboden. Verkopers kunnen dan hogere prijzen vragen.
- Kosteninflatie: de productie wordt duurder, bijvoorbeeld door hogere energieprijzen of lonen. Bedrijven rekenen dat door in de prijs.
- Geldhoeveelheid: groeit de hoeveelheid geld veel sneller dan de productie, dan stijgen de prijzen op den duur.
Gevolgen van inflatie
- Koopkracht: stijgt jouw loon minder hard dan de prijzen, dan kun je minder kopen. Bij 2% loonstijging en 4% inflatie daalt je koopkracht met ongeveer 2%.
- Sparen: spaargeld verliest waarde als de rente lager is dan de inflatie. Met 3% inflatie kun je met 1000 euro na een jaar zoveel kopen als vorig jaar met ongeveer 971 euro.
- Lenen: een lening is met inflatie vaak minder zwaar, omdat je later met minder waardevolle euro's terugbetaalt.
- Onzekerheid: bedrijven kunnen moeilijker plannen.
Deflatie en gematigde inflatie
Bij deflatie daalt het algemene prijsniveau. Dat klinkt fijn, maar mensen stellen dan aankopen uit in de hoop op lagere prijzen, waardoor de economie kan vertragen. Centrale banken willen daarom een lage, stabiele inflatie. De Europese Centrale Bank streeft naar een inflatie van 2% op de middellange termijn.
Nominaal en reëel
Bij een nominale waarde kijk je naar het bedrag, bij een reële waarde corrigeer je voor inflatie. Zo geldt ook voor het BBP: het reële BBP is gecorrigeerd voor prijsstijgingen. Lees meer in ons artikel over het BBP.
Oefenvragen met antwoorden
- De prijsindex is 200 in 2025 en 210 in 2026. Hoe groot is de inflatie?
- Jouw loon stijgt met 3%, de inflatie is 5%. Wat gebeurt er met je koopkracht?
- Wat is deflatie?
- Noem twee oorzaken van inflatie.
Antwoorden: 1) (210 − 200) : 200 × 100% = 5%. 2) je koopkracht daalt, ongeveer met 2%. 3) een daling van het algemene prijsniveau. 4) bijvoorbeeld een hogere vraag (vraaginflatie) en duurdere productie, zoals hogere energiekosten (kosteninflatie).
Hoe bijles economie hierbij kan helpen
Bij economie draait het om begrippen én om rekenen. Bij bijles economie aan huis oefent een vaste docent met opgaven op het niveau van jouw kind en laat zien hoe je een berekening als inflatie of koopkracht stap voor stap aanpakt.
Veelgestelde vragen
Is inflatie slecht?
Een lage, stabiele inflatie is normaal en bijna gewenst. Hoge inflatie is vervelend, omdat spaargeld en loon dan waarde verliezen.
Wat is het verschil tussen inflatie en prijsstijging?
Een prijsstijging kan één product betreffen. Inflatie gaat over de stijging van het algemene prijsniveau, dus de prijzen van veel producten samen.
Wie meet de inflatie in Nederland?
Het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) berekent de inflatie met een consumentenprijsindex.