Bij begrijpend lezen en bij het examen Nederlands moet je kunnen zeggen wat voor soort tekst je leest. Dat bepaalt hoe je de vragen beantwoordt. Een tekst heeft altijd een doel: de schrijver wil iets bereiken bij de lezer.
De tekstsoorten op een rij
- Informerend: geeft feiten en uitleg, zonder mening. Voorbeeld: een artikel in een schoolboek of encyclopedie.
- Betogend: de schrijver verdedigt een standpunt met argumenten en wil de lezer overtuigen. Voorbeeld: een ingezonden brief of een opiniestuk.
- Beschouwend: bekijkt een onderwerp van verschillende kanten en laat vaak ruimte voor de lezer om zelf een mening te vormen.
- Persuasief: wil de lezer aanzetten tot een handeling, zoals iets kopen. Voorbeeld: reclame.
- Verhalend: vertelt een gebeurtenis of verhaal. Voorbeeld: een roman of nieuwsverhaal.
- Instructief: legt stap voor stap uit hoe iets moet. Voorbeeld: een recept of gebruiksaanwijzing.
Beschouwing: wat is dat?
In een beschouwing kijkt de schrijver naar een onderwerp van meerdere kanten. Er staan vaak woorden in als aan de ene kant, aan de andere kant, mogelijk en misschien. Anders dan bij een betoog is de conclusie voorzichtiger of blijft het standpunt open.
Betoog of beschouwing: het verschil
Bij een betoog staat het standpunt van de schrijver vast en werkt alles toe naar een duidelijke conclusie. Een beschouwing laat meerdere zienswijzen zien. Vraag jezelf af: kiest de schrijver duidelijk één kant? Dan is het een betoog. Wordt er vooral afgewogen? Dan is het een beschouwing. Hoe je zelf een betoog schrijft, lees je in betoog schrijven.
Zo herken je de tekstsoort in drie vragen
- Wat wil de schrijver bereiken: informeren, overtuigen, laten nadenken of vermaken?
- Neemt de schrijver duidelijk een standpunt in?
- Roept de tekst op tot een handeling?
Oefenvragen met antwoorden
Welke tekstsoort is dit?
- "Koop nu onze nieuwe fietshelm en ontvang gratis een bidon!" → persuasief
- "In deze klas komt de helft van de leerlingen op de fiets naar school." → informerend
- "Huiswerk zou verboden moeten worden, want het kost leerlingen vrije tijd en geeft stress." → betogend
- "Aan de ene kant helpt social media jongeren om contact te houden, aan de andere kant kan het hen onzeker maken." → beschouwend
- "Pak eerst de schaar en knip dan langs de stippellijn." → instructief
Hoe bijles Nederlands hierbij kan helpen
Tekstsoorten herkennen is de basis voor begrijpend lezen en voor schrijven. Bij bijles Nederlands aan huis oefent een vaste docent dit met teksten van school, tot het herkennen vanzelf gaat.
Veelgestelde vragen
Wat is een beschouwing?
Een beschouwing is een tekst waarin de schrijver een onderwerp van meerdere kanten bekijkt. Vaak laat hij het standpunt open of geeft hij een voorzichtige conclusie.
Wat is het verschil tussen een betoog en een beschouwing?
Een betoog verdedigt een duidelijk standpunt met argumenten. Een beschouwing weegt verschillende kanten af en is voorzichtiger in de conclusie.
Welke tekstsoorten zijn er?
De belangrijkste zijn informerend, betogend, beschouwend, persuasief, verhalend en instructief.